Umuttepe Medeni Hukuka Giriş ve Türk Medeni Kanunu’nun Başlangıç Hükümleri - Özcan Günergök, Şaban Kayıhan, İhsan Hüseyin Umuttepe Yayınları
İçindekiler
Önsöz. 5
İkinci Baskıya Önsöz. 7
İçindekiler. 8
Kısaltmalar. 17
Birinci Bölüm SOSYAL DÜZEN, SOSYAL DÜZEN KURALLARI ve HUKUK HAKKINDA GENEL BİLGİLER 20
1. SOSYAL DÜZEN KURALLARI ve HUKUK KAVRAMI 20
Sosyal Düzen Kurallarına Genel Bakış. 20
Sosyal Düzeni Sağlamaya Yönelen Diğer Kurallar ve Hukuk Kuralları 21
Sosyal Düzeni Sağlamaya Yönelen Diğer Kurallar. 21
Din Kuralları 21
Ahlak Kuralları 23
Görgü Kuralları 26
Örf ve Âdet Kuralları 27
Hukuk Kuralları 28
Hukukun Tanımı 28
Hukuk Kuralları ile Diğer Sosyal Düzen Kuralları Arasındaki Temel
Fark: Yaptırıma Bağlanmış Olma. 29
Hukuk Kurallarının Temel Amaçları 30
Sosyal Düzeni Sağlamak. 30
Güvenlik ve Barış Sağlama. 31
Özgürlükleri Sağlamak. 31
Adaleti Sağlamak. 32
Genel Olarak. 32
Denkleştirici Adalet (Eşitlik) 33
Dağıtıcı (Paylaştırıcı) Adalet 34
Hakkaniyet 35
Sosyal Adalet 36
Hukukun Çeşitli Anlamları 37
Mevzû Hukuk. 37
Pozitif Hukuk. 37
Doğal Hukuk (İdeal Hukuk) 38
Tarihi Hukuk. 39
Objektif Hukuk-Subjektif Hukuk. 39
Başlıca Hukuk Sistemleri 40
Kara Avrupası Hukuk Sistemi (Roma-Germen Hukuk Sistemi) 40
Anglo-Sakson Hukuk Sistemi 42
İslam Hukuku Sistemi 43
Sosyalist Hukuk Sistemi 44
Uzak Doğu Hukuk Sistemi 45
Hukukun Sınıflandırılması 45
Genel Olarak. 45
Özel Hukukun Alt Dalları 46
Medeni Hukuk. 46
Borçlar Hukuku. 47
Ticaret Hukuku. 47
Devletler Özel Hukuku. 48
Kamu Hukukunun Alt Dalları 48
Anayasa Hukuku. 49
İdare Hukuku. 49
Ceza Hukuku. 50
Yargılama Hukukları 50
Genel Kamu Hukuku. 51
Devletler Genel Hukuku (Uluslararası Hukuk) 51
Vergi Hukuku. 52
İnsan Hakları Hukuku. 53
Karma Hukuk Dalları 55
Fikri ve Sınai Mülkiyet Hukuku. 55
Fikri Mülkiyet Hukuku. 55
Sınai Mülkiyet Hukuku. 56
İş ve Sosyal Güvenlik Hukuku. 57
İş Hukuku. 57
Sosyal Güvenlik Hukuku. 58
Rekabet Hukuku. 58
Tüketici Hukuku. 60
Çevre Hukuku. 60
Bilişim Hukuku. 61
Bankacılık Hukuku. 62
Sermaye Piyasası Hukuku. 63
2. MEDENİ HUKUK KAVRAMI 64
Medeni Hukukun Anlamı 64
Medeni Hukukun Temel Kapsamı 64
Genel Olarak. 64
Türk Medeni Kanunu’nun Başlangıç Bölümü. 64
Medeni Hukukun Alt Dalları 65
Kişiler Hukuku. 65
Aile Hukuku. 65
Miras Hukuku. 65
Eşya Hukuku. 66
İkinci Bölüm MEDENİ HUKUKUN KAYNAKLARI ve HUKUK KURALLARININ UYGULANMASI 67
3. MEDENİ HUKUKUN KAYNAKLARI 67
Genel Olarak. 67
Hukukun Yürürlük Kaynakları (Asıl Kaynaklar) 69
Hukukun Şekli Kaynakları (Yazılı Kaynaklar) 69
Anayasa. 69
Aynı Sırada Olan Yazılı Kaynaklar. 69
Kanun. 69
Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi 71
Kanun Hükmünde Kararname. 73
TBMM. İçtüzüğü. 73
İçtihadı Birleştirme Kararları 73
Uluslararası Sözleşmeler. 74
Tüzükler. 75
Yönetmelikler. 76
Yönetmelik Statüsündeki Genel Düzenleyici İşlemler. 78
Yazılı Olmayan Kaynaklar (Örf ve Âdet Hukuku) 78
Kavram.. 78
Örf ve Âdet Hukukunun Doğması İçin Gereken Şartlar. 81
Sürekli Uygulanma (Maddi Unsur) 81
Genel İnanış (Manevi Unsur) 81
Devlet Desteği (Hukuki Unsur) 82
Örf ve Adet Hukukunun Türleri 84
Örf ve Adet Hukukunun İşlevi 85
Hâkim Tarafından Yaratılan Hukuk. 86
III. Hukukun İkincil Kaynakları (Yardımcı Kaynaklar) 87
Genel Olarak. 87
Mahkeme Kararları 88
Bilimsel Görüşler (Öğreti-Doktrin) 88
4. NİTELİKLERİ BAKIMINDAN MEDENİ HUKUK KURALLARI 90
Emredici Hukuk Kuralları 90
Yedek Hukuk Kuralları 92
Genel Olarak. 92
Tamamlayıcı Hukuk Kuralları 93
Yorumlayıcı Hukuk Kuralları 94
III. Tanımlayıcı Hukuk Kuralları 96
5. HUKUK KURALLARININ YER VE ZAMAN İTİBARIYLA UYGULANABİLİR
OLMASI 97
Yer İtibarıyla Uygulanabilir Olma. 97
Zaman İtibarıyla Uygulanabilir Olma. 98
Kanunların Yürürlüğe Girmesi 98
Kanunların Yürürlükten Kalkması 100
Açık Kaldırma. 100
Örtülü Kaldırma. 100
6. HUKUK KURALLARININ ANLAM BAKIMINDAN UYGULANMASI VE
KANUN BOŞLUĞU.. 103
I.Hukuk Kurallarının Anlam Bakımından Uygulanması (Hukuk Kurallarının
Yorumu) 103
Genel Olarak Yorum Kavramı 103
Yapılış Şekli Bakımından Yorum Çeşitleri 105
Sözel (Lafzî) Yorum.. 105
Amaca Göre Yorum (Gai Yorum) 106
Yorumda Başvurulacak Mantık Araçları 109
Örnekseme (Kıyas, Argumentum a Simili, Analoji) 109
Evleviyet (Hayli Hayli, Argumentum a Fortiori) 110
Zıt Anlamdan Sonuç Çıkarma (Mefhum-u Muhalif, Argumentum a
Contrario) 110
Hüküm İçi Boşluk (Kural İçi Boşluk)ve Hâkimin Takdir Yetkisi 111
Kanunda Uygulanabilir Bir Hükmün Bulunmaması: Kanun Boşluğu. 114
Kavram.. 114
Kanun Boşluklarının Çeşitleri 116
Bilinçli Boşluk-Bilinçsiz Boşluk. 116
Açık Boşluklar-Örtülü Boşluklar. 117
Gerçek Boşluklar-Gerçek Olmayan Boşluklar. 119
III. Boşluk Olarak Nitelendirilmeyen Durumlar. 120
Hukuk Dışı Alan. 120
Bilinçli Susma. 120
Hukuk Boşluğu: Hâkimin Hukuk Yaratması 120
Genel Olarak. 120
Hâkimin Hukuk Yaratmasının Koşulları 122
Hâkimin Hukuk Yaratmasında İzlenecek Yöntem.. 122
Hâkimin Hukuk Yaratırken Yararlanacağı Araçlar. 123
Hâkim Tarafından Yaratılan Hukukun İşlevi 124
Üçüncü Bölüm HAK KAVRAMI HAKKIN ÇEŞİTLERİ VE HAKLARIN KAZANILIP KAYBEDİLMESİ 126
7. HAK KAVRAMI VE HAK SAHİPLİĞİ 126
8. HAKKIN ÇEŞİTLERİ 127
Özel Hukuk Hakları 127
Para ile Ölçülebilen Değeri Bulunup Bulunmamasına Göre Haklar. 128
Para ile Ölçülebilen Değeri Bulunan Haklar (Malvarlığı Hakları) 128
Alacak Hakları (Borç İlişkisinden Doğan Haklar) 128
Aynî (Eşyaya İlişkin) Haklar. 129
Mülkiyet Hakkı 129
aaa. Genel Olarak. 129
bbb. Bireysel (Tek) Mülkiyet 130
ccc. Birlikte Mülkiyet 130
aaaa. Paylı (Müşterek) Mülkiyet 130
bbbb. Elbirliği (İştirak Hâlinde) Mülkiyet 132
Sınırlı Aynî Haklar. 133
aaa. İrtifak Hakları 133
aaaa. Eşyaya Bağlı İrtifaklar. 134
bbbb. Kişiyle Kaim (Kişiye Bağlı) İrtifaklar. 135
bbb. Rehin Hakları 136
aaaa. Taşınır Rehni 137
aaaaa. Taşınır Rehninde Kural: Teslime bağlı Taşınır Rehni 137
bbbbb. İstisnalar: Hayvan Rehni, Ticari Taşınır Rehni ve Taşıt
Rehni 138
ccccc. Hapis Hakkı 140
bbbb. Taşınmaz Rehni 141
ccc. Taşınmaz Yükü. 142
Maddi Değeri Olan Yenilik Doğuran Haklar. 143
Mâli Yönü ile Fikri Haklar. 143
Değeri Para ile Ölçülemeyen Haklar (Şahısvarlığı/Kişilik Hakları) 144
İleri Sürülebileceği Çevre Bakımından Haklar: Mutlak (Kesin, Salt)
Haklar-Nisbî (Göreceli) Haklar. 146
Mutlak Haklar. 146
Nisbî Haklar (Şahsî/Kişisel Haklar) 147
Alelade (Sıradan) Nisbî Haklar. 148
Etkisi Kuvvetlendirilmiş Nisbî Haklar. 148
Kullanılmasının Etkisi Bakımından Haklar. 151
Alelade (Sade) Haklar. 151
Yenilik Doğuran Haklar. 152
Kurucu Yenilik Doğuran Haklar. 152
Değiştirici Yenilik Doğuran Haklar. 156
Bozucu Yenilik Doğuran Haklar. 158
Yenilik Doğuran Hakların Ortak Özellikleri 158
Şarta Bağlanamama. 158
Hak Düşürücü Süreye Bağlı Olma. 159
Kullanılmakla Sona Erme. 160
Geri Dönülememe. 160
Devredilebilip - Devredilememesine Göre Haklar. 161
Devredilebilen Haklar (Kişiye Bağlı Olmayan Haklar) 161
Devredilemeyen Haklar: Kişiye Bağlı Haklar. 161
Kullanabilecek Kişiler Bakımından Haklar. 162
Bağımsız Haklar-Bağlı Haklar. 164
Bağımsız Haklar. 164
Bağlı Haklar. 164
Kamu Hukuku Hakları 166
Genel Olarak. 166
Kamu Haklarının Sınırlandırılması 167
Kamu Haklarının Korunması 168
9. HUKUKİ OLAY, HUKUKİ FİİL, HUKUKİ İŞLEM.. 168
Hukuki Fiil 169
Genel Olarak. 169
Hukuka Uygun Fiiller. 170
Hukuka Aykırı Fiiller. 172
III. Hukuki İşlem.. 173
Tanımı ve Unsurları 173
Hukuki İşlemin Çeşitleri 175
Gerekli İrade Açıklaması Adedi Bakımından Hukuki İşlemler. 175
Tek Taraflı Hukuki İşlemler. 175
Çok Taraflı Hukuki İşlemler. 176
İki Taraflı Hukuki İşlemler (Sözleşmeler) 176
Diğer Çok Taraflı Hukuki İşlemler. 178
aaa. Genel Olarak. 178
bbb. Kararlar. 178
ccc. Ortak İrade Açıklaması ile Gerçekleştirilen Hukuki İşlemler. 179
Malvarlığına Etkisi Bakımından Hukuki İşlemler. 180
Borçlandırıcı İşlemler (Taahhüt İşlemleri-İltizamî Muameleler) 180
Tasarruf İşlemleri (Harcama İşlemleri) 181
Etkilerini Doğurdukları An Açısından İşlemler: Sağlararası İşlemler-Ölüme
Bağlı Tasarruflar. 184
Hukuki İşlemlerin Hükümsüzlüğü (Hukuki İşlemlerin Geçersizlik
Halleri) 184
Yokluk (Keenlemyekün) 185
Kesin Hükümsüzlük (Mutlak Butlan) 187
Genel Olarak. 187
Tam Kesin Hükümsüzlük Halleri (Tam Mutlak Butlan) ve Buna
Bağlanan Hukuki Sonuçlar. 188
Tam Kesin Hükümsüzlük Halleri 188
Kesin Hükümsüzlüğe Bağlanan Hukuki Sonuçlar. 191
aaa. Genel Olarak. 191
bbb. Çevirme-Tahvil (Conversion) 194
Kısmi Kesin Hükümsüzlük (Kısmi Mutlak Butlan) 195
İptal Edilebilirlik Halleri (Nispi Butlan) 197
Genel Olarak. 197
Düzelebilir Hükümsüzlük Halleri 198
Yanılma (Hata) 198
Aldatma (Hile) 201
Korkutma (İkrah) 202
Düzelebilir Hükümsüzlük Hallerine İlişkin Ortak Hüküm
(Hak Düşümü Süresi) 203
Bozulabilir Geçerlilik Hali (Aşırı Yararlanma, Gabin) 203
Noksanlık (Eksiklik, Askıda Hükümsüzlük, Muallakta İşlem) 205
Nisbî (Sınırlı) Etkisizlik. 207
Hakların Kazanılış Tarzı 208
Aslen Kazanım (İktisap) 209
Devren Kazanım.. 209
Tesisen Kazanım (Kurma Yoluyla Kazanım) 210
Hakların Kaybediliş Biçimleri 211
Zamanın Geçmesine Bağlanan Hukuki Sonuçlar. 212
Dördüncü Bölüm HAKLARIN KAZANILMASINDA İYİNİYET VE KULLANILMASINDA DÜRÜSTLÜK KURALI 219
10. HAKLARIN KAZANILMASINDA İYİNİYET. 219
İyiniyet Kavramı ve Tanımı 219
İyiniyetin Aranacağı Kişi ve An. 221
İyiniyetin Aranacağı Kişi 221
Temsil Durumunda. 222
Tüzel Kişilerde. 222
Tüzel Kişiliği Bulunmayan Kişi Topluluklarında. 223
İyiniyetin Aranacağı An. 223
III. İyiniyetin İşlevi 225
Aynî Hakların Kazanılmasındaki İşlevi 225
Taşınır Mülkiyetinin Kazanılmasındaki İşlevi 225
Genel Olarak. 225
Sahibinin Elinden Rızası İle Çıkan Taşınırlar Yönünden. 226
Sahibinin Elinden Rızası Dışında Çıkan Taşınırlar Yönünden. 227
Her Türlü Taşınır İçin Geçerli Olan İşlevler. 228
Açık Artırma, Pazar ve Benzeri Satılan Eşyalar Yönünden. 229
Para ve Hâmiline Yazılı Senetler Yönünden. 229
İyiniyetin Taşınır Mülkiyetinin Kazanılmasına İlişkin Etkisinin
Örneklendirilmesi 230
İyiniyetin Taşınmaz Mülkiyetinin Kazanılmasındaki Etkisi
(Tapu Sicilindeki Kayda Güven) 233
İyiniyetin Aile Hukukunda İşlevi 236
İyiniyetin Borçlar Hukukundaki İşlevi 236
İyiniyetin Miras Hukukunda İşlevi 237
İyiniyetin İspatı 238
11. BORÇLARIN İFASINDA VE HAKLARIN KULLANILMASINDA DÜRÜSTLÜK
KURALI 240
Dürüstlük Kuralının Anlamı 240
I Dürüstlük Kuralının Özellikleri ve İşlevleri 240
Hakların Kullanılmasında ve Borçların İfasında. 243
Hukuki İşlemlerin Özellikle Sözleşmelerin Yorumunda ve
Tamamlanmasında. 244
III. Dürüstlük Kuralına Uymamanın Sonuçları 246
Hakkın Kötüye Kullanılması Kavramı 246
Hakkın Kötüye Kullanılmasının Unsurları 247
Bir Hakkın Varlığı 248
Hakkın Açıkça Dürüstlük Kuralına Aykırı Biçimde Kullanılması 248
Hakkın Kötüye Kullanılmasından Başkasının Zarar Görmesi veya Zarar
Görme Tehlikesi ile Karşı Karşıya Kalması 249
Hakkın Kötüye Kullanılmasının Önemli Bazı Görünümleri 250
Hakkın Kullanımında Meşru Bir Menfaatin Bulunmaması 250
Hakkın Kullanılmasının Sağlayacağı Menfaat ile Başkasına Verilecek
Zarar Arasında Aşırı Orantısızlık Bulunması 251
Uyandırılan Güvene Aykırı Davranma / Çelişkili Tutum.. 252
Şekil Eksikliğinin Caiz Olmayan Biçimde İleri Sürülmesi 253
Kendi Ahlaka Aykırı Hareketine Dayanmak. 255
Hakkın Kötüye Kullanımının Sonuçları 255
Beşinci Bölüm HAKLARIN KORUNMASI 257
12. HAKLARIN KORUNMASI 257
Genel Olarak. 257
Hukuka Aykırılığı Ortadan Kaldıran Hâller (Hukuka Uygunluk Nedenleri) 257
Kendi Hakkını Korumak İçin Kuvvet Kullanma. 258
Haklı Savunma (Meşru Müdafaa) 259
Zorunluluk (Iztırar) Hâli 262
Özel Hukuktan Doğan Bir Yetkinin Kullanılması 263
Zarar Görenin Rızası 264
Üstün Nitelikte Özel Yarar. 265
Üstün Nitelikte Kamusal Yarar. 265
III. Hakların Dava Yolu ile Korunması 266
Genel Olarak. 266
Talep. 267
Dava. 268
Dava Çeşitleri 268
Eda Davaları 268
Tespit Davaları 269
Yenilik Doğuran Davalar (İnşâi Davalar) 270
Davaya Karşı Savunma Yolları 272
Genel Olarak. 272
İtirazlar. 274
Def'iler. 274
Hakların Elde Edilmesinde İspat Yükü. 277
Genel Olarak. 277
İspat Yükünün Dağılımı 278
Kural 278
İstisnalar. 279
İkrar Edilen Olaylar. 279
Hayatın Olağan Akışına Uyan Durumlar. 282
Bilinen Olaylar (Maruf ve Meşhur Vakıalar) 283
Sözleşmeden Doğan Borçların Hiç veya Gereği Gibi İfa
Edilmemesinde Kusurun İspatı 283
Karine ve Kanuni Faraziye Kavramları 283
aaa. Karine. 283
aaaa. Kanundan Doğan Karineler. 284
bbbb. Fiili Karineler. 286
bbb. Kanuni Faraziye (Yasal Varsayım) 286
Resmî Sicil ve Senetlerin İspat Güçleri 287
Genel Olarak. 287
Resmî Sicil Kavramı 287
Senet Kavramı ve Çeşitleri 288
Senet Kavramı 288
Çeşitleri 290
aaa. Adi Senetler. 290
bbb. Resmî Senetler. 290
YARARLANILAN KAYNAKLAR. 293